Egypte/Dodenboeken

Egyptische Dodenboeken

Begin 2010 vermeldde onze krant dat men in Sakkara een nieuw graf had gevonden. Dat is in de naaste omgeving van de zogenoemde trappenpiramide van Djoser die u hier ziet afgebeeld. Het gaat om het oudste en grootste graf dat ooit gevonden is in Sakkara, 20 km ten zuiden van Cairo. Sakkara is een van de belangrijkste begraafplaatsen van oud-Egypte. De vondst van dit graf is voor mij de aanleiding even iets door te geven van de zogenoemde Dodenboeken. Vandaar dit bestand.

In de eindeloos lange graven van het klassieke Egypte tref ik telkens weer veel afbeeldingen uit de dodenboeken aan. Wat zijn die dodenboeken eigenlijk?Je zou kunnen zeggen dat het reisgidsen zijn naar het hiernamaals. Dat lag ten westen van de Nijl.

Opwekking van Osiris door Isis via de magische herlevingsrite. Bij elke dode vond hetzelfde ritueel plaats.Osiris was door zijn broer Set gedood en aan stukken gehakt. Met behulp van zijn vrouw Isis en en haar zoon Horus en niet te vergeten de goden Anubis en Thot tot nieuw leven gewekt Hij werd een mummie.

Daar in het westen aan de rand van de Libische woestijn zwierf de jakhals rond. De jakhalskoppige god Anubis wordt de god der doden. Hij is de wegbereider naar het dodenrijk. Op de afbeeldingen ziet men een dode met een staf inde hand de moeilijke en gevaarlijke reis naar het westelijke dodenrijk ondernemen. Hij houdt het dodenboek vast in zijn handen, want het bevat een menigte magische spreuken. Hij wordt bedreigd door allerlei monsters,gevaarlijke slangen en schorpioenen. Het westelijk dodenverblijf is een donker oord. Slechts even wordt dit rijk verlicht als de ondergaande zon passeert, die door de schimmige doden wordt begroet. Het is een angstige tocht vol onzekerheid en gevaren. De dode is immers op weg naar het oordeel van Osiris.

Op weg naar Osiris.

Op de (op papyrus geschreven) teksten van de zogenoemde dodenboeken is er ook telkens sprake van een oordeel der goden dat de dode moet ondergaan. Als de dode voor Osiris verschijnt moet eerst met de ‘veer der waarheid’ het hart gewogen worden. Anubis helpt bij het wegen van het hart.

Zelfs Nubische soldatenfiguren wordt de farao meegegeven. Door de magische spreuken worden ze veranderd in echte soldatenin het hiernamaals

Laatste oordeel. Het monster zit al gereed om toe te grijpen als het oordeel negatief uitvalt bij Osiris. U ziet hier een vrouw die door de valkgod Horus bij de hand genomen wordt naar de weegschaal. De jakhalsgod Anubis helpt bij het wegen van het hart, dat op de ene schaal ligt. Als het hart te licht wordt bevonden, schiet het monster,dat onder aan de weegschaal staat toe, en tenslote schrijft de Ibisgod Thot (die helemaal links staat) alles op in zijn boek

Bij de beoordeling van de overledene ging het erom dat de doden ontkenden bepaalde misdrijven te hebben begaan. Ze deden een negatieve bekentenis . Ik heb nooit iemand gedood. Ik heb nooit iemand honger laten leiden. Ik heb nooit iemand uitgescholden. Het oordeel was nooit gericht op de genade, maar op de prestatie!

Oude Testament

Je vindt in het Oude Testament wel de gedachte van de sje’ool, het dodenrijk, maar nergens vinden we ook maar enige aanwijzing hoe wij ons dit dodenrijk moeten voorstellen.

We moeten daarover ook maar niet te veel fantaseren. De dood is een gebied waarmee de mens zich niet moet bemoeien

Doden waren onrein in Israel

Het is in dit verband merkwaardig dat de doden in de Bijbel als onrein beschouwd worden, terwijl ze in Egypte heilig verklaard werden. Dat is een grote tegenstelling!Israël mocht de doden ook niet raadplegen. Contact met de doden was niet mogelijk noch toegestaan.(Zie ook bij Dodenbezweerster in de rubriek ‘Onderwerpen) Je kunt dit alleen begrijpen als je beseft dat Israël Gods volk was dat geheel anders moest zijn dan de buurvolken waar de doden vereerd werden. In de Bijbel worden leven en dood nooit op zich zelf bezien. In leven en dood gaat het altijd om een levende relatie met God. Aandacht voor het hiernamaals hebben zonder een levende relatie met God de HEER is in het Oude Testament uitgesloten.

Leven en dood naast elkaar

Voor ons mensen komt de dood na het leven. Maar in het Oude Testament worden leven en dood niet na elkaar gezet, maar naast elkaar. Israël moest kiezen voor het leven en niet voor de dood, dat is het leven buiten de Levende om.

Er is ook de dood midden in het leven. En het echte leven is ten diepste leven in gehoorzaamheid aan wat God van de mens vraagt.

We moeten ook maar niet te veel gaan fantaseren over de dood, maar geloven in de Levende. De mens is sterfelijk. Van ons uit loopt er geen rechte lijn van het hiernumaals naar het hiernamaals. Het is opvallend dat het Evangelie geen dodenboeken kent. Wel het Boek des Levens!!

Boek des Levens.

Wel lezen we in het Evangelie over het Boek des levens!(Openb. 17:8 en 21:27). Daarin heeft God de namen van al Gods kinderen opgeschreven. Het is het receptiealbum van alle Christusgelovigen. Hun namen zijn ingeschreven in het register van de hemelse burgerstand.

In het boek van de aardse burgerstand staan altijd twee rijen:ingekomen en uitgegaan. In het boek des levens is er maar één rij: ingekomen. Er gaat niemand uit.

Geen magie maar geloof

Wij kunnen o ok niet door allerlei bezweringstechnieken het aardse leven verlengen, zoals de priesters van het oude Egypte dachten met het zogenoemde ‘mondopeningsritueel’ meenden te kunnen doen. Daarmee zou de dode in het hiernamaals zijn mond, ogen en oren kunnen openen.

Als de eerste en de eersteling! is Jezus Christus opgestaan uit het dodenrijk.

Hij is de Enige die onsterfelijkheid heeft en onsterfelijkheid geeft. Oorspronkelijk gaat de uitdrukking “Boek des levens’ waarschijnlijk terug op de nauwkeurig bijgehouden geslachtsregisters in Israël (Neh.7:5, 64).

In het Nieuwe Testament krijgt deze uitdrukking een verdiept perspectief!

Jezus heeft tot zijn leerlingen gezegd:’Verheug je omdat jullie naam in de hemel opgetekend is (Luc.10:20) en Paulus schrijft aan de gemeente te Filippi dat de namen van Clemens en zijn overige medearbeiders in het Boek van het leven staan (Fi.4:3).

Dat is andere taal dan de magische spreuken van de Egyptische dodenboeken!

Inhoudskopierechten worden uitgegeven door Ds. van den Berg of Stichting Reformatica